https://www.fspj.ir/ مطالعات حکمرانی و سیاست‌گذاری در ورزش fa daily 1 Sun, 23 Aug 2026 00:00:00 +0330 Sun, 23 Aug 2026 00:00:00 +0330 https://www.fspj.ir/article_242929.html ورزش همگانی به‌عنوان رکن سلامت عمومی و سرمایه اجتماعی، با ورود سرمایه‌گذاری خصوصی و تجاری‌سازی، با چالش‌های پیچیده‌ای در حکمرانی مواجه شده است. پژوهش حاضر با هدف واکاوی این چالش‌ها در ایران و با تمرکز بر باشگاه‌های خصوصی و آکادمی‌های بدون مجوز انجام شد. این مطالعه با رویکرد کیفی و نظریه داده‌بنیاد، بر مبنای مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با ۲۸ نفر از خبرگان شامل مدیران وزارت ورزش، روسای فدراسیون‌ها، مدیران باشگاه‌های خصوصی، کارآفرینان ورزشی و اساتید دانشگاه صورت گرفت. داده‌ها با کدگذاری سه‌مرحله‌ای تحلیل شدند. یافته‌ها شش مقوله اصلی از چالش‌های حکمرانی-سیاسی را نشان می‌دهد: ۱. چالش‌های نهادی و ساختاری (ضعف چارچوب حقوقی، نبود امنیت سرمایه‌گذاری، بی‌ثباتی قوانین؛ 2. چالش‌های نظارتی و کنترلی (تعدد مراجع صدور مجوز، نبود نظارت مستمر، ضعف در پایش عملکرد؛ 3. چالش‌های اقتصادی و مالی (ناکارآمدی نظام مالیاتی، نابرابری رقابتی، نبود شفافیت مالی؛ ۴. چالش‌های فرهنگی و اجتماعی (فقدان اعتماد عمومی، فرهنگ مصرفی غلط، تقابل نگرش سنتی با رویکرد تجاری؛ ۵. چالش‌های ناشی از آکادمی‌های بدون مجوز (کم‌تعهدی حرفه‌ای، آسیب‌های جسمانی، کلاهبرداری آموزشی و ۶.  چالش‌های فراسازمانی (تحریم‌های بین‌المللی، نوسانات اقتصادی، ملاحظات ایدئولوژیک. مدل پارادایمی پژوهش تعامل نظام‌مند این مقولات را نشان می‌دهد و پیامدهایی چون کاهش سلامت عمومی، افول سرمایه اجتماعی و ناکارآمدی سیاست‌های توسعه ورزش همگانی را آشکار می‌سازد. در پایان، راهبردهایی شامل اصلاح چارچوب حقوقی، یکپارچه‌سازی نظام نظارتی، تقویت مشارکت عمومی-خصوصی و به‌کارگیری فناوری اطلاعات ارائه شده است. https://www.fspj.ir/article_244388.html زمینه و هدف: ورزش عرصه‌ای کلیدی برای توسعه ملی، دیپلماسی و سلامت اجتماعی است. ایران با وجود پیشینه و دستاوردهای بین‌المللی، در حکمرانی ورزش با چالش‌هایی چون تمرکز دولتی، نبود شفافیت مالی، موازی‌کاری و مشارکت کم بخش خصوصی مواجه است. این پژوهش با هدف شناسایی شکاف‌های حکمرانی ورزش ایران نسبت به هفت کشور منتخب (آمریکا، بریتانیا، آلمان، استرالیا، چین، برزیل، قطر) و ارائه راهکارهای اصلاحی انجام شده است.روش تحقیق: پژوهش کاربردی-توسعه‌ای، کیفی با رویکرد تطبیقی-تحلیلی مبتنی بر الگوی چهارمرحله‌ای بردی و تحلیل محتوای مقوله‌ای است. جامعه پژوهش شامل اسناد بالادستی، قوانین ورزشی کشورهای منتخب، گزارش‌های OECD، UNESCO، WADA و مقالات معتبر (۲۰۰۰-۲۰۲۵) است. ابزار چک‌لیست محقق‌ساخته با ۵۲ شاخص حکمرانی (برگرفته از مدل‌های چاپیلیت و گیریرت) بود که روایی محتوایی (0.89CVR=) و پایایی (بازآزمون ۸۷٪، کاپای کوهن ۰.۸۵) تأیید شد.یافته‌ها: حکمرانی ورزش ایران از نوع دولت‌سالار متمرکز است (بودجه دولتی بیش از % 90 (بریتانیا، آلمان)، ترکیبی دولتی-بازاری (چین، استرالیا) و رویدادمحور سرمایه‌ای (قطر، برزیل). شاخص شفافیت مالی ایران ۲.۵ از ۱۰ (بریتانیا ۸.۶، آلمان ۷.۹) و فاقد نهاد مستقل نظارت بر دوپینگ و تخلفات مالی است.نتیجه‌گیری: نظام حکمرانی ورزش ایران دچار قفل‌شدگی نهادی ناشی از وابستگی به دولت و نبود پاسخگویی است. گذار به مدلی کارآمد نیازمند شفافیت، استقلال نسبی فدراسیون‌ها، مشارکت خصوصی و نظارت مستقل است.پیشنهادات: بازنگری اساسنامه وزارت ورزش، تأسیس شورای عالی سیاست‌گذاری ورزش (دولت، خصوصی، مدنی)، الزام به انتشار آنلاین بودجه فدراسیون‌ها، راه‌اندازی نهاد ملی مبارزه با فساد، ایجاد مناطق ویژه اقتصادی ورزشی.